Veel mensen die roken, willen op een dag minderen of stoppen. Toch lukt dat vaak minder snel dan gehoopt. Dat kan zorgen voor schuldgevoel. Je neemt je voor om het anders te doen en steekt toch weer een sigaret op. Daarna komt de gedachte: waarom kan ik dit niet gewoon laten? Die gedachte lijkt streng, maar ook logisch. Je wilt jezelf aansporen. Toch kan een harde toon in je hoofd de druk groter maken. Schaamte maakt het lastiger om eerlijk te kijken naar wat er gebeurt. Je ziet dan vooral het falen, terwijl er vaak een patroon onder ligt.
Waarom roken soms voelt als steun
Roken is voor veel mensen meer dan een lichamelijke behoefte. Het kan ook een pauze zijn. Een moment om weg te lopen uit een druk gesprek. Een vast ritueel na het eten. Of een manier om iets met je handen te doen wanneer je onrust voelt. Daarom is stress en angst bij roken een belangrijk onderwerp om rustig te bekijken. De sigaret lijkt soms te helpen, omdat de spanning even zakt. Volgens Ikstopnu is dat gevoel vaak tijdelijk. Roken lost stress of angstige gevoelens niet op. Het kan die gevoelens juist in stand houden, onder andere doordat je lichaam opnieuw naar nicotine gaat vragen. Dat betekent niet dat iemand zich aanstelt. Het laat juist zien hoe sterk lichaam, gedachten en gewoontes met elkaar verbonden zijn. Wie rookt bij spanning, leert na een tijd dat spanning en roken bij elkaar horen. Daardoor kan het idee van stoppen al onrust oproepen.
Zelfkritiek geeft weinig ruimte
Schuldgevoel voelt soms als verantwoordelijkheid nemen. In de praktijk kan het iemand vastzetten. Je durft minder goed hulp te vragen. Je praat er minder open over. Misschien denk je dat je eerst sterker moet zijn voordat je steun verdient. Een mildere blik werkt anders. Die maakt het gedrag niet goed en houdt het probleem serieus. Het helpt wel om beter te zien wat je nodig hebt. Misschien rook je vooral wanneer je moe bent. Misschien bij ruzie. Misschien wanneer je het gevoel hebt dat je iets fout hebt gedaan. Zulke informatie is waardevol, omdat je dan aan de oorzaak kunt werken.
Stoppen in een gevoelige periode
Sommige momenten in het leven maken schuldgevoel extra zwaar. Stoppen met roken tijdens zwangerschap is daar een duidelijk voorbeeld van. De wens om het goed te doen is groot. Tegelijk kunnen spanning, misselijkheid, vermoeidheid en reacties uit de omgeving veel druk geven. Ikstopnu en Trimbos geven aan dat stoppen tijdens de zwangerschap belangrijk is voor de gezondheid van moeder en kind. Ze wijzen ook op het belang van steun. Die steun kan komen van een partner, familie, verloskundige, huisarts of stoppen-met-rokenbegeleider. Het helpt wanneer de omgeving vraagt wat iemand nodig heeft om het vol te houden.
Van schaamte naar inzicht
Wie stopt met roken, verandert gedrag en de manier waarop je met spanning omgaat. Dat vraagt oefening. Een terugval hoeft geen bewijs te zijn dat alles mislukt is. Het kan informatie geven over een moeilijk moment, een gewoonte of een gedachte die extra aandacht vraagt. Een helpende vraag is daarom: wat gebeurde er vlak voordat ik ging roken? Zo verschuift de aandacht van oordeel naar onderzoek. Dat past beter bij echte verandering. Wanneer je begrijpt welke rol roken speelt, wordt het makkelijker om andere vormen van steun te vinden.
